Terapia uzależnień Łomża, psychoterapia indywidualna, grupowa i rodzinna

Meta-analiza Magill i Ray 2009 (53 RCT, 9308 pacjentów) wykazała, że CBT-RPT zmniejsza częstotliwość picia ciężkiego o 32 procent (RR 0,68, 95 procent CI 0,57-0,81) w okresie 6-12 miesięcy w porównaniu z grupą kontrolną. Wielkość efektu (d Cohena) waha się od 0,18 do 0,45 w zależności od porównania, co odpowiada efektowi małemu do umiarkowanego, ale klinicznie znaczącemu. Skuteczność rośnie, gdy CBT-RPT jest połączone z farmakoterapią (Naltrekson, Akamprozat) i wsparciem grupowym (AA, grupy w łomżyńskim gabinecie).

Terapia motywacyjna w meta-analizie Lundahl i wsp. 2010 (119 RCT, 24531 pacjentów) wykazuje wielkość efektu g = 0,28 dla używania alkoholu i g = 0,38 dla używania innych substancji w okresie do 12 miesięcy. MI jest szczególnie skuteczna jako interwencja krótka (1-4 sesje) u pacjentów z Łomży i okolic, którzy jeszcze nie zdecydowali się na pełne leczenie, oraz jako element wprowadzający przed CBT-RPT lub psychoterapią długoterminową. W łomżyńskim gabinecie pierwsze sesje konsultacyjne mają zawsze element MI, ponieważ wielu pacjentów trafia pod presją rodziny, pracodawcy w mleczarni Mlekpol lub OSM Piątnica, browarze albo sądu (wyrok za jazdę pod wpływem na S61 Via Baltica) i wymaga pracy nad własną motywacją.

Trening Uważności w Profilaktyce Nawrotów (Mindfulness-Based Relapse Prevention, Bowen i wsp. 2010) to 8 tygodniowy program łączący medytację uważności z technikami CBT-RPT. Sesje 2 godzinne raz w tygodniu, plus codzienna praktyka domowa 30-45 minut. Program uczy pacjenta z Łomży obserwacji głodu alkoholowego (urge surfing) bez automatycznego reagowania, identyfikowania emocji jako zjawisk przemijających, rozróżniania między impulsem a działaniem.

Randomizowane badanie Bowen i wsp. JAMA Psychiatry 2014 (286 pacjentów, 12 miesięcy obserwacji) porównało MBRP, klasyczne RPT i standardową opiekę. MBRP dało 31 procent mniejsze ryzyko nawrotu picia ciężkiego w porównaniu ze standardową opieką i 24 procent mniejsze w porównaniu z RPT. Efekt utrzymywał się 12 miesięcy po zakończeniu programu, co sugeruje trwałą zmianę w sposobie reagowania na wyzwalacze. W łomżyńskim gabinecie program MBRP prowadzimy w cyklach jesienno-zimowych (październik-grudzień, styczeń-marzec) dla grup 8-10 osobowych.

Współuzależnienie to wzorzec funkcjonowania osoby bliskiej uzależnionemu, charakteryzujący się nadmierną kontrolą, zaprzeczaniem, izolacją społeczną, zaniedbywaniem własnych potrzeb i emocji, depresją chroniczną, lękiem. Termin wprowadzony przez Sharon Wegscheider-Cruse 1981 i rozwinięty przez Melody Beattie 1986 (Codependent No More), nie ma własnego kodu w ICD-11, ale klinicznie odpowiada zaburzeniom adaptacyjnym (6B43) lub epizodowi depresyjnemu (6A70.0) u partnera pacjenta uzależnionego.

Behawioralna terapia par (BCT, OFarrell i Fals-Stewart 2006) to 12-20 sesyjny program pracy z parą, w której jedna osoba leczy się z uzależnienia. Sesje obejmują codzienne kontrakty trzeźwości (recovery contract), planowanie wspólnych aktywności, naukę asertywnej komunikacji, rozwiązywanie konfliktów. Meta-analiza Powers i wsp. 2008 (12 RCT, 1349 par) wykazała, że BCT podwaja szansę utrzymania abstynencji w 12 miesięcy (OR 2,1, 95 procent CI 1,4-3,1) i znacząco poprawia satysfakcję małżeńską u obu partnerów. W łomżyńskim gabinecie BCT prowadzimy w cyklu 14 sesji, najczęściej dla par z 5+ lat małżeństwa, gdzie uzależnienie trwa minimum 3 lata.

U około 40-60 procent pacjentów uzależnionych występuje współwystępujące PTSD lub złożona trauma rozwojowa (cPTSD, ICD-11 6B41). Trauma najczęściej dotyczy przemocy domowej w dzieciństwie, wykorzystywania seksualnego, wypadku komunikacyjnego (typowo na trasie S61 Via Baltica lub DK63), wojny, śmierci bliskiej osoby. Pacjenci pijący w odpowiedzi na traumę używają alkoholu jako tłumika objawów PTSD (flashbacki, hiperaktywacja, koszmary, otępienie emocjonalne). Leczenie samego uzależnienia bez adresowania traumy daje wysokie ryzyko nawrotu, ponieważ objawy PTSD pozostają.

Terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing, Shapiro 1989) i terapia ekspozycyjna na traumę (Prolonged Exposure, Foa 1990) to dwa złote standardy leczenia traumy. W łomżyńskim gabinecie pracujemy EMDR z pacjentami, którzy osiągnęli minimum 3-6 miesięcy stabilnej abstynencji i mają zdolność regulacji emocji (jeśli przemoc lub trauma nadal trwa lub abstynencja jest świeża, pracujemy najpierw fazą stabilizacji według modelu Judith Herman, dopiero potem fazą przetwarzania traumy). Standardowy cykl 8-16 sesji 90 minutowych, z możliwością przedłużenia. Część pacjentów łomżyńskiego gabinetu po przepracowaniu traumy obserwuje zmniejszenie głodu alkoholowego i ułatwione utrzymanie abstynencji.